/
/
วิศวกรอย่างผมเคยเชื่อว่าตารางที่ดีต้องเต็มร้อย จนงานวิจัยการเลี้ยงลูกทำให้เห็นว่า ช่องว่างที่ดูเหมือนเสียเปล่าในวัยเด็ก คือพื้นที่ฝึกจินตนาการ มิตรภาพ และการคิดเองของลูก
ทบทวนล่าสุด 1 ก.ย. 2569
คืนก่อนผมนั่งจัดตารางของลูกในโทรศัพท์ จันทร์คลาสคณิต อังคารว่ายน้ำ พุธภาษาอังกฤษ พฤหัสคลาสวิทยาศาสตร์ที่เขาขอเรียนเอง จัดเสร็จผมถอยหลังมองแล้วหัวเราะขำกับตัวเองครับ มันหน้าตาเหมือนตารางโปรเจกต์ในที่ทำงานเป๊ะ ผมเป็นวิศวกรมาสิบกว่าปี เชื่อในความแน่นของตารางมาทั้งชีวิต แต่ตอนนั้นแหละที่คำถามหนึ่งโผล่ขึ้นมาเองแล้วดับไม่ลง ตารางที่ดีที่สุดสำหรับลูก ต้องเป็นตารางที่ไม่มีช่องว่างเลยจริงหรือ
คำถามนั้นทำให้ผมกลับไปเปิดหนังสือการเลี้ยงลูกเล่มหนึ่งที่อ่านค้างไว้ มีฉากหนึ่งที่ผมจำได้ดีตลอด ผู้เขียนเล่าว่าคุณแม่คนหนึ่งชวนเธอไปงานสมัครลูกเสือ สิ่งที่เธอเห็นตรงนั้นไม่ใช่เด็กๆ วิ่งเล่นกันสนุกสนาน แต่คือผู้ปกครองที่ยืนถือใบสมัครเต็มไปหมด ตั้งใจเลือกกิจกรรมให้ลูกอย่างจริงจังเหมือนกำลังวางแผนการเรียนของมหาวิทยาลัย ทุกคนทำด้วยความหวังดีทั้งนั้นครับ ไม่มีใครผิด แต่บรรยากาศแบบนั้นมันบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับพวกเราพ่อแม่ยุคนี้
หนังสือเล่มนั้นอ้างงานของนักสังคมวิทยาที่ศึกษาครอบครัวชั้นกลางอยู่นานหลายปี เขาเรียกวิธีเลี้ยงแบบที่เราๆ ทำกันอยู่ว่า การเพาะเลี้ยงลูกอย่างมีแผน คือมองว่าวัยเด็กของลูกเป็นวัสดุชิ้นสำคัญที่พ่อแม่ต้องช่วยกันออกแบบ เสริมสร้าง และไม่ปล่อยให้ชั่วโมงไหนผ่านไปเปล่า เวลาที่เด็กดูการ์ตูนเฉยๆ คือเวลาที่เสียโอกาส เวลาที่เด็กนอนมองเพดานคือเวลาที่ควรเอาไปเรียนอะไรสักอย่าง ผมอ่านแล้วใจหายนิดหนึ่งครับ เพราะมันคือเสียงในหัวของผมเองทุกตัวอักษร เวลาที่เห็นลูกนั่งเบื่ออยู่กับพื้น
แต่งานวิจัยชุดเดียวกันมีอีกด้านที่คนอย่างเรามักลืมไป ครอบครัวที่ไม่มีกำลังพอจะส่งลูกไปเรียนพิเศษทุกวัน ลูกของเขากลับได้สิ่งที่กำลังหายไปจากตารางของลูกเรา นั่นคือบ่ายทั้งบ่ายที่ไม่มีใครจัดการให้ นักวิจัยเรียกสิ่งที่เกิดขึ้นกับเด็กกลุ่มนี้ว่าการเติบโตตามธรรมชาติ เขาได้คิดกิจกรรมเอง เล่นกับเพื่อนบ้านด้วยของที่หาเจอมา และเติมเวลาของตัวเองให้เต็มโดยไม่ต้องมีผู้ใหญ่คอยจัดให้ ผมไม่ได้จะบอกว่าแบบไหนถูกหรือแบบไหนผิดนะครับ ทั้งสองแบบมีของดีและมีข้อแลกเปลี่ยนของมัน แต่สิ่งที่ผมหยิบมาคิดต่อคือ เราอาจกำลังโยนบางอย่างทิ้งไปโดยไม่รู้ตัว
สิ่งที่ผมนึกถึงตอนอ่านถึงตรงนั้นคือวัยเด็กของผมเอง วันหยุดที่ไม่มีอะไรทำเลยสักอย่าง ผมกับเพื่อนบ้านเอาไม้ไผ่มาปักเป็นบ้าน ฝนตกก็ต่อเรือกระดาษแข่งกันข้างทางน้ำไหล แล้วตั้งกติกากันเองว่าเรือลำไหนแข็งแรงที่สุด บางบ่ายก็นอนมองก้อนเมฆแล้วเถียงกันว่าอันไหนหน้าไดโนเสาร์ ตอนนั้นคิดว่าเป็นเวลาที่เสียของไปเฉยๆ แต่พอโตมาและทำงานวิศวกรรม ผมถึงเห็นครับว่าตรงนั้นแหละที่ผมได้ฝึกต่อรอง ฝึกแพ้ ฝึกคิดกติกา และฝึกจินตนาการ ทั้งที่ไม่มีคลาสไหนรับผิดชอบเรื่องพวกนี้เลย
งานวิจัยเรื่องพัฒนาการเด็กชิ้นอื่นก็ชี้ไปทางเดียวกันครับ มิตรภาพและทักษะทางสังคมของลูกสำคัญต่อตัวตนของเขาไม่แพ้การเรียนในห้องเรียน และถ้าถามว่าทักษะพวกนี้ถูกฝึกขึ้นที่ไหน คำตอบไม่ใช่โต๊ะตัวไหนในสถาบันสอนพิเศษหรอกครับ แต่คือเวลาที่เด็กได้เล่นกับเพื่อนเองแบบไม่มีผู้ใหญ่คอยกำกับ เป็นเวลาที่เขาต้องคุยกันเองว่าจะเล่นอะไร ใครได้ก่อน เล่นยังไงให้ทุกคนสนุก ประสบการณ์ตรงนี้แหละที่กลายเป็นรากของมิตรภาพที่ช่วยสร้างตัวตนของลูกในระยะยาว
ทางด้านของเล่นก็มีเรื่องให้ยิ้มคล้ายกันครับ เพราะสุดท้ายแล้วเด็กไม่ได้ต้องการของเล่นที่แพงหรือคลาสที่จัดเต็ม อะไรที่เขาหยิบมาเล่นเองได้มักให้คุณค่ามากกว่า ประสบการณ์ของพ่ออีกคนที่
และถ้าพูดกันตามข้อมูล ต้นทุนของตารางที่แน่นไม่ได้กระทบแค่ตัวลูกครับ แต่กระทบพ่อแม่ก่อนเป็นอันดับแรก ผู้เขียนเล่มนั้นหยิบประโยคของนักเขียนท่านหนึ่งมาเปิดบทไว้ว่า ความรักที่ลึกซึ้งที่สุดคือความรักที่ทำให้ผู้ชายยอมเก็บเงินไว้ให้คนอื่นเป็น ผมอ่านแล้วขำไม่ออกครับ เพราะเห็นภาพตัวเองขับรถส่งลูกไปสี่คลาสต่อสัปดาห์ นั่งรอข้างสระว่ายน้ำพร้อมแล็ปท็อปที่เปิดงานค้างไว้ แล้วสุดสัปดาห์กลายเป็นวันที่เหนื่อยที่สุดของทั้งบ้าน ความเหนื่อยแบบนี้มีชื่อเรียกในงานวิจัยเลยครับ คือภาวะที่พ่อแม่ผูกพันกับกิจกรรมของลูกมากเกินไปจนไม่เหลือเวลาให้ตัวเอง
งานวิจัยเรื่องความสุขของพ่อแม่เล่าเรื่องนี้ไว้ตรงไปตรงมา การเลี้ยงลูกมีความหมายมากแต่มันไม่ได้สนุกทุกวัน และนั่นไม่ใช่ความผิดของใคร มุมมองแบบเดียวกันนี้ผ่านคำเล่าของย่าท่านหนึ่งก็อ่านแล้วอบอุ่นดีครับ ส่วนผมมองมันผ่านภาษาของงานวิศวกรรม ระบบที่ถูกออกแบบให้ทำงานตลอดเวลาโดยไม่มีช่วงพัก คือระบบที่เปราะบางที่สุด ครอบครัวก็เป็นระบบหนึ่งเหมือนกันครับ ถ้าทุกคนในบ้านวิ่งตามตารางจนไม่มีเวลาหายใจร่วมกันเลย ความสัมพันธ์ในบ้านก็จะค่อยๆ สึกลงแบบเงียบๆ ไม่มีเสียงเตือนให้ได้ยินก่อน
ผมเข้าใจนะครับคุณพ่อคุณแม่ ว่าทำไมเราถึงเติมตารางลูกจนเต็ม ผมเคยเขียนไว้แล้วเหมือนกันว่ายิ่งมีทางเลือกมาก เรายิ่งกังวลมากขึ้น กลัวว่าถ้าไม่เรียนอันนี้ ลูกจะเสียเปรียบเพื่อน กลัวว่าเพื่อนของลูกเรียนครบทุกอย่างแล้ว กลัวว่าเราจะเป็นพ่อแม่ที่ไม่ได้ทำให้ดีที่สุดเท่าที่ทำได้ ความกังวลพวกนี้ไม่ใช่ความเห็นแก่ตัวครับ มันคือความรักที่ยังหาทางออกไม่เจอ แต่ทุกครั้งที่เราเพิ่มคลาสเพื่อบรรเทาความกังวลของตัวเองทีละอัน เราอาจกำลังใช้เวลาว่างของลูกเป็นค่ารักษาอาการกลัวของพ่อแม่ ทั้งที่ตัวลูกเองไม่ได้มีอาการอะไรให้ต้องรักษาเลยครับ
ถ้าให้ผมเสนออะไรสักอย่าง ผมขอเสนอแบบคนทำงานวิศวกรรมครับ ลองเปิดปฏิทินของลูกแล้วอ่านมันเหมือนอ่านรายงานระบบ ดูว่ามีช่วงไหนบ้างที่ไม่มีอะไรเลยจริงๆ ถ้าเจอช่องว่างอยู่ ก็อย่าเพิ่งรีบหาอะไรไปยัด ลองปกป้องช่องว่างนั้นไว้สักช่องหนึ่งต่อสัปดาห์ ให้มันว่างจริงๆ ด้วย ไม่ใช่ว่างแบบมีจอยัดเต็มเวลา
แล้วเตรียมใจไว้ครับว่าช่วงแรกลูกอาจบ่นว่าเบื่อ เบื่อมากด้วย ผมผ่านช่วงนั้นมากับลูกสาวแล้ว สิบนาทีแรกเธอเดินวนในบ้านเหมือนหมีในกรง ผมเอาไม่อยู่เหมือนกัน แต่พอผมอึ้งไปนิดเดียว เธอค่อยๆ หยิบกระดาษมาพับเป็นสะพาน เอาของมาวางทดลองว่าพับกี่ชั้นถึงจะรับน้ำหนักได้มากที่สุด แล้วร้องเรียกผมให้ไปดู ผมแทบน้ำตาไหลตรงนั้นครับ เพราะนั่นคือบทเรียนวิศวกรรมบทแรกของชีวิตเขา และไม่มีคลาสไหนที่ผมจ่ายเงินให้สอนเรื่องนี้เขาได้เลย
พอแค่นี้ก่อนครับ ผมไม่ได้ชวนให้ถอนลูกออกจากทุกคลาสนะครับ คลาสที่ลูกขอเรียนเองก็มีคุณค่าของมัน สิ่งที่อยากฝากไว้มีข้อเดียวคือ อย่าเพิ่งเชื่อว่าช่องว่างในตารางคือความล้มเหลวของพ่อแม่ ในโลกของเด็ก ช่องว่างนั้นคือพื้นที่ที่เขาได้เป็นตัวของตัวเอง ได้คิด ได้ลอง ได้เบื่อแล้วเก่งขึ้นเอง ถ้าอ่านถึงตรงนี้แล้วเหนื่อย ขอให้ปิดจอไปนอนก่อนครับ พรุ่งนี้ค่อยกลับมามองหาช่องว่างในตารางของลูกกัน ผมว่ามันน่าจะรออยู่ครับ
งานวิจัยจากเดนมาร์กชิ้นหนึ่งลองนำที่อยู่บ้านของเด็กมาปักลงบนแผนที่ แล้วพบว่าโรงเรียนที่บอกว่าทุกแผนเรียนดีเท่ากันและให้ลูกเลือกเอง มีเส้นแบ่งชนชั้นที่ชัดเจนอย่างเงียบๆ โดยไม่มีใครตั้งใจวาดมันขึ้นมา ความอ่อนโยนของพ่อแม่ทุกบ้าน รวมกันเป็นแผนที่ที่ไม่มีใคนวาด
โดย ทีม DekHygge · อริยา เขียน
