แม่กลับเข้าทำงาน ลูกจะเสียของไหม: คำถามกลางดึกของแม่หลายคน กับคำตอบจากงานวิจัย

สี่โมงครึ่งของทุกวัน คือเวลาที่ฉันจะไม่มีวันลืมจากตอนที่ยังเป็นครูอนุบาลอยู่นะคะ ประตูห้องเรียนเปิดออกรับพ่อแม่ทีละคน เด็กๆ นั่งตาโตรอกันอยู่แถวหน้าประตู หันไปมองทุกครั้งที่ได้ยินเสียงรองเท้าก้าวเข้ามา ฉันเห็นเด็กคนหนึ่งวิ่งเข้ากอดแม่ที่ยังใส่เครื่องแบบพนักงานอยู่เลย อีกคนเดินเหม่อไปหาแม่ที่มารอข้างประตูตั้งแต่บ่ายสาม กอดที่เด็กทั้งสองได้รับหน้าตาเหมือนกันมากค่ะ แต่สีหน้าของแม่สองคนนั้นต่างกันอย่างที่ฉันจำได้จนถึงทุกวันนี้

แม่ที่มาสายมักยิ้มแบบเร่งๆ พร้อมคำขอโทษสั้นๆ ว่าวันนี้งานเยอะ ส่วนแม่ที่รอมานานบางคนก็มองลูกของคนอื่นด้วยสายตาที่เหมือนกำลังคิดอะไรบางอย่างอยู่ลึกๆ ตอนนั้นฉันยังเป็นแค่ครูสาวที่รักเด็ก ไม่รู้เลยว่าอีกไม่กี่ปีฉันจะได้ยืนอยู่อีกฝั่งหนึ่งของประตูบานนั้นเอง พร้อมคำถามชุดเดียวกับที่ค้างอยู่ในอกแม่ทั้งสองแบบเป๊ะเลยค่ะ

หลังคลอดลูกคนแรก ฉันกลับเข้าห้องเรียนเมื่อลูกได้สามเดือนกว่าๆ ด้วยเหตุผลที่บ้านเราแทบทุกหลังเข้าใจดี คือรายได้ และด้วยเหตุผลอีกอย่างที่ไม่ค่อยมีใครกล้าพูดดังๆ คือฉันรักงานสอนของฉันเหมือนกัน แต่กลางดึกของหลายคืน หลังจากอุ้มลูกโยกไปโยกมาจนเขาหลับ ฉันก็นั่งถามตัวเองในความมืดว่า เราตัดสินใจถูกแล้วใช่ไหม ลูกจะเสียของไหมนะ คำถามพวกนี้ไม่เคยมีคำตอบดังๆ ให้ฟัง มันแค่วนอยู่ในหัวเราไปเรื่อยๆ จนบางคืนฉันน้ำตาไหลโดยไม่รู้ตัวเลยค่ะ

พอได้ไปอ่านหนังสือเล่มหนึ่งในภายหลัง ฉันถึงกับต้องยิ้มกับตัวเองเบาๆ เพราะนักเศรษฐศาสตร์หญิงที่เป็นแม่ลูกสองคนหนึ่ง เขียนไว้ตอนต้นบทว่า การเลือกระหว่างกลับไปทำงานกับอยู่บ้านเลี้ยงลูก คือเรื่องที่แม่ๆ เถียงกันหนักที่สุดเท่าที่เธอเคยเห็น เธอเล่าเรื่องเด็กๆ คุยกันที่โรงเรียน คนหนึ่งบอกว่าแม่เขาเป็นแม่ที่อยู่บ้าน อีกคนตอบกลับไปว่าอ๋อ แม่เขาเป็นแม่ที่ออกไปทำงานนอกบ้าน เด็กพูดกันเฉยๆ ไม่ได้ตัดสินกันสักนิด แต่ผู้ใหญ่รอบตัวเด็กต่างหาก ที่ค่อยๆ เปลี่ยนเรื่องนี้ให้กลายเป็นสมรภูมิ

สิ่งที่เธอทำต่อจากนั้นคือสิ่งที่ทำให้ฉันอยากกอดหนังสือเล่มนั้นมากๆ ค่ะ แทนที่จะเลือกข้างให้ใครข้างหนึ่ง เธอรวบรวมงานวิจัยจำนวนมากเรื่องผลของการที่แม่กลับไปทำงานในช่วงปีแรกของลูก แล้วเล่าให้ฟังแบบคนทั่วไปฟังรู้เรื่อง ภาพใหญ่ที่ข้อมูลบอก ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่เสียงรอบตัวเราทำให้กลัวกันเลย เมื่อนักวิจัยเทียบเด็กของแม่ที่ออกไปทำงานกับเด็กของแม่ที่อยู่บ้านเต็มเวลาเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ความต่างของพัฒนาการโดยเฉลี่ยออกมาเล็กมากกว่าที่ใครคิด ภาพรวมของงานวิจัยไม่ได้ออกมาเป็นคำตัดสินว่าการที่แม่กลับไปทำงานทำให้ลูกเสียของ อย่างที่คำถามกลางดึกของเราชอบเข้าใจ

แต่หนังสือเล่มนั้นก็ไม่ได้บอกว่าตัวเลขสำคัญกว่าใจนะคะ มันบอกว่าสิ่งที่สัมพันธ์กับตัวลูกมากกว่าคำถามว่าแม่ทำงานหรือไม่ทำงาน คือคุณภาพของการดูแลที่ลูกได้รับแทนเรา ความมั่นคงของบ้าน และสุขภาพใจของแม่เอง พูดง่ายๆ ก็คือ ถ้าแม่กลับไปทำงานแล้วลูกได้อยู่กับคนที่อบอุ่นและเอาใจใส่จริงๆ บ้านได้รายได้ที่มั่นคงขึ้น และแม่ได้กลับมาเป็นคนที่ยังมีแรงใจ ผลลัพธ์ของลูกก็มักดีไม่แพ้บ้านไหนเลย ทางกลับกัน การอยู่บ้านเลี้ยงลูกเต็มเวลาโดยที่ใจแม่เหนื่อยหนักจนหมดแรง ก็ไม่ใช่ภาพที่งานวิจัยอยากให้เกิดขึ้นเหมือนกันค่ะ

ถ้าตัดสินใจแล้วว่าจะกลับไปทำงาน คำถามถัดไปที่หนังสือเล่มนั้นทุ่มไว้ทั้งบท ก็คือแล้วใครจะดูแลลูก เธอวาดเป็นแผนผังการตัดสินใจให้เลยว่าอะไรควรชั่งน้ำหนักก่อนหลัง ฉันอ่านแล้วต้องยิ้ม เพราะมันหน้าตาเหมือนแผนผังที่ครูเขียนให้เด็กก่อนลงมือทำงานกลุ่มเป๊ะ แก่นของมันสั้นมากค่ะ ไม่มีทางเลือกไหนชนะได้ทุกบ้าน แต่ความอบอุ่นและคุณภาพของผู้ดูแล สำคัญกว่าชื่อรูปแบบการดูแลเสมอ ศูนย์เด็กเล็กที่ดี เด็กก็เบ่งบานได้ บ้านที่มีคนเลี้ยงหรือญาติช่วยดูแลอย่างเอาใจใส่ ผลก็ไม่ต่างกัน สิ่งที่ต่างจริงๆ คือคนที่อยู่กับลูกตอนที่เราไม่อยู่ เป็นคนแบบไหน