มิตรภาพของลูก: บทเรียนสำคัญที่ช่วยสร้างตัวตนได้ไม่แพ้การเลี้ยงดู

จำได้ว่าตอนลูกสาวคนโตของฉันอายุประมาณสี่ขวบ มีอยู่วันหนึ่งเขาวิ่งร้องไห้โฮเข้ามาในบ้าน ไม่ใช่เพราะหกล้มหรือเจ็บตัวนะคะ แต่เพราะเพื่อนที่โรงเรียนไม่ยอมให้เล่นของเล่นชิ้นที่เขาชอบด้วย

ตอนนั้นฉันเองก็แอบใจเสียเหมือนกันนะ ในฐานะแม่ เราก็อยากจะเข้าไปปลอบ อยากจะบอกว่า "ไม่เป็นไรนะลูก เดี๋ยวแม่ซื้อให้ใหม่" หรือ "ไปเล่นอย่างอื่นก็ได้" แต่พอเห็นแววตาผิดหวังของเขาแล้ว ฉันก็รู้เลยว่าเรื่องนี้มันไม่ใช่แค่เรื่องของเล่น แต่มันคือเรื่องของ "ความสัมพันธ์" ครั้งแรกในชีวิตเขาเลยล่ะค่ะ

เคยสังเกตไหมคะว่า เวลาเด็กๆ อยู่กับเพื่อน เขาจะดูเป็นอีกคนหนึ่งเลย บางคนดูร่าเริงขึ้น บางคนดูจริงจังขึ้น หรือบางคนก็ดูขี้อายกว่าตอนอยู่กับเราเสียอีก นั่นเป็นเพราะว่าโลกของเพื่อนคือพื้นที่ที่เขากำลังทดลองเป็นตัวของตัวเอง โดยที่ไม่ต้องมีเราคอยกำกับอยู่ตลอดเวลา

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่บอกเราว่า มิตรภาพของเด็กๆ ให้ผลลัพธ์ที่มากกว่าแค่ความสนุกสนานตอนเล่นด้วยกันนะคะ แต่มันคือการสร้าง "ความรู้สึกมีคุณค่าในตัวเอง" (Self-worth) เมื่อเด็กคนหนึ่งรู้สึกว่ามีคนชอบเขา มีคนอยากเล่นด้วย เขาจะเริ่มรับรู้ว่าตัวเขามีความหมายต่อคนอื่น

ตอนที่ฉันยังเป็นครูอนุบาล ฉันมักจะเห็นภาพเด็กๆ นั่งเล่นอยู่ใกล้ๆ กัน แต่ต่างคนต่างเล่นของตัวเอง ไม่ได้มีการพูดคุยหรือแบ่งปันกันอย่างที่ผู้ใหญ่อย่างเราคาดหวัง ในสายตาเราอาจจะมองว่า "อ้าว ยังไม่เล่นด้วยกันอีกเหรอ?" แต่จริงๆ แล้วนั่นคือจุดเริ่มต้นของมิตรภาพที่น่ารักมากเลยนะคะ

เด็กวัยนี้เขากำลัง "วนเวียน" (Hovering) อยู่ใกล้ๆ กันเพื่อสังเกตและทำความคุ้นเคย เป็นการสร้างพื้นที่ปลอดภัยร่วมกันก่อนที่จะเริ่มมีปฏิสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งขึ้น ซึ่งมันเป็นกระบวนการทางธรรมชาติที่ต้องใช้เวลา ไม่ใช่ว่าเราจะไปเร่งหรือบังคับให้เขาต้องเป็นเพื่อนกันได้ทันทีค่ะ

มีคุณแม่หลายคนเคยมาปรึกษาฉันว่า กังวลที่เห็นลูกชอบทำอะไรตามเพื่อน เช่น "แม่คะ ลูกจะไปเรียนเต้นก็ต่อเมื่อเพื่อนไปเรียนด้วยกันเท่านั้นเลย" ซึ่งตอนแรกเราอาจจะมองว่าลูกไม่มีความเป็นตัวของตัวเองหรือเปล่า? แต่ถ้าลองมองอีกมุมหนึ่ง มันอาจจะเป็นเพราะสำหรับเด็กๆ แล้ว การได้ทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อนมันสำคัญกว่าตัวกิจกรรมนั้นเสียอีกค่ะ

สำหรับพวกเขา การได้มีใครสักคนอยู่ข้างๆ ได้มีคนร่วมหัวจมท้ายในกิจกรรมเดียวกัน มันคือหัวใจสำคัญของการเข้าสังคม มากกว่าเรื่องของทักษะหรือความสำเร็จที่เขาจะได้รับจากกิจกรรมนั้นๆ เสียด้วยซ้ำ

แต่แน่นอนค่ะว่า การที่เด็กๆ เข้าไปอยู่ในกลุ่มเพื่อน มันก็มีเรื่องของ "ลำดับทางสังคม" (Social hierarchy) เข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ซึ่งเรื่องนี้อาจจะฟังดูน่ากังวลไปนิด แต่ถ้าเราเข้าใจมัน เราจะรับมือได้ง่ายขึ้นค่ะ

ในกลุ่มเพื่อน เด็กๆ มักจะมีบทบาทที่ต่างกันไป บางคนอาจจะเป็นศูนย์กลางของกลุ่มที่ใครๆ ก็อยากเข้าหา บางคนอาจจะเป็นคนที่ชอบเปลี่ยนกลุ่มไปเรื่อยๆ เพื่อให้ตัวเองได้รับการยอมรับ หรือบางคนอาจจะรู้สึกเหมือนเป็นคนนอกที่ไม่มีใครเลือกเข้ากลุ่มด้วย

มีพ่อแม่หลายคนพบว่า เมื่อลูกอยู่ในตำแหน่งที่ดูเหมือนจะ "ด้อยกว่า" ในกลุ่มเพื่อน มันส่งผลต่อความมั่นใจและการเรียนของเขาด้วยนะคะ เพราะเมื่อเขารู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม พลังงานที่ควรจะเอาไปใช้ในการเรียนหรือการสำรวจโลก ก็อาจจะถูกใช้ไปกับการพยายามทำให้ตัวเองเป็นที่ยอมรับแทน