ทำไมมิตรภาพของลูก ถึงส่งผลต่อตัวตนของเขามากพอๆ กับการเลี้ยงดูของเรา

จำได้ว่าตอนลูกคนโตของฉันอายุประมาณ 4 ขวบ มีอยู่วันหนึ่งเขาวิ่งหน้าตื่นกลับมาบ้านแล้วบอกว่า "แม่คะ วันนี้หนูไม่มีเพื่อนเล่นด้วยเลย" วินาทีนั้นหัวใจคนเป็นแม่แทบจะสลายเลยค่ะ ฉันรู้สึกอยากจะวิ่งไปจัดการทุกอย่างให้ลูก อยากจะหาเพื่อนมาให้ลูกเล่นด้วยเดี๋ยวนี้เลย แต่พอได้ลองสังเกตและค่อยๆ คุยกับเขา ก็ทำให้ฉันได้เรียนรู้ความจริงอย่างหนึ่งว่า โลกของเด็กๆ นั้นกว้างใหญ่และซับซ้อนกว่าที่เราคิดไว้เยอะเลย

เคยสังเกตไหมคะว่า เวลาลูกไปโรงเรียนหรือไปสนามเด็กเล่น บางทีเราจะเห็นเด็กกลุ่มหนึ่งวิ่งเล่นกันอย่างสนุกสนาน แต่บางคนก็นั่งเล่นอยู่ใกล้ๆ กันโดยที่ไม่ได้คุยกันเลย หรือบางคนก็ดูเหมือนจะพยายามเดินวนเวียนอยู่รอบๆ กลุ่มเพื่อนแต่ไม่กล้าเข้าไปแทรก ในฐานะที่ฉันเคยเป็นครูอนุบาลมา 5 ปี ฉันเห็นภาพเหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า และมันทำให้ฉันเข้าใจว่า มิตรภาพของเด็กๆ ไม่ใช่แค่เรื่องของการมีคนมาเล่นด้วยแก้เหงาเท่านั้นนะคะ

จริงๆ แล้ว เพื่อนมีอิทธิพลต่อตัวตนของเด็กๆ มากพอๆ กับการเลี้ยงดูของเราเลยล่ะค่ะ มีงานวิจัยหลายชิ้นที่ชี้ให้เห็นว่า การที่เด็กคนหนึ่งรู้สึกว่า "มีคนชอบเขา" หรือ "มีคนยอมรับเขา" มันช่วยสร้างความภูมิใจในตัวเองได้มหาศาลเลยทีเดียว สำหรับเด็กแล้ว เพื่อนคือกระจกบานสำคัญที่สะท้อนว่าเขาเป็นคนยังไงในสายตาคนอื่น ซึ่งบางครั้งกระจกบานนี้ก็สำคัญกว่าสายตาของพ่อแม่เสียอีก

ตอนลูกฉันเริ่มเข้าโรงเรียน ฉันเห็นความเปลี่ยนแปลงชัดเจนมากค่ะ จากที่เคยติดแม่แจ เดินไปไหนต้องมีแม่ไปด้วยตลอด แต่พอเริ่มมี "เพื่อนสนิท" โลกของเขาก็เริ่มหมุนรอบเพื่อนมากขึ้น บางครั้งเขาก็มีเรื่องที่อยากจะเล่าให้เพื่อนฟัง แต่ไม่กล้าบอกเรา เพราะมันเป็นเรื่องที่เขารู้สึกว่า "บอกแม่ไม่ได้หรอก" หรือเป็นเรื่องที่เขารู้สึกเขินอายเกินกว่าจะพูดกับผู้ใหญ่

มิตรภาพในช่วงวัยนี้จึงเป็นพื้นที่ปลอดภัยแห่งแรกที่อยู่นอกเหนือจากครอบครัวค่ะ มันเป็นที่ที่เขาได้ฝึกการรักษาความลับ ได้ฝึกการไว้ใจคนอื่น และได้เรียนรู้ว่าการมีใครสักคนที่เข้าใจเราโดยไม่ต้องพูดทุกอย่างมันรู้สึกดีแค่ไหน ซึ่งทักษะการสร้างความสัมพันธ์เหล่านี้แหละค่ะ ที่จะเป็นรากฐานสำคัญในการใช้ชีวิตของเขาเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่

มีคุณแม่หลายคนอาจจะกังวลเวลาเห็นลูกมีพฤติกรรม "เห็นแก่ตัว" เช่น ไม่ยอมแบ่งของเล่น หรือตะโกนว่า "ไม่! ของหนู!" เวลาเพื่อนจะมาเล่นด้วย ซึ่งฉันอยากจะบอกว่าไม่ต้องตกใจไปนะคะ มันเป็นเรื่องปกติมากๆ ของพัฒนาการเด็กในช่วง 4-6 ขวบค่ะ เพราะเด็กวัยนี้เขายังไม่เข้าใจว่าคนอื่นก็มีความรู้สึกหรือมีความคิดที่ต่างจากเขาได้ เขาจึงยังยึดตัวเองเป็นศูนย์กลางอยู่เป็นธรรมดา

เมื่อเด็กๆ เริ่มโตขึ้นอีกนิด เราจะเริ่มเห็น "บทบาททางสังคม" ในกลุ่มเพื่อนที่ชัดเจนขึ้นค่ะ บางคนอาจจะเป็นผู้นำที่ใครๆ ก็อยากเข้าหา บางคนอาจจะเป็นคนที่ชอบสังเกตการณ์อยู่ห่างๆ หรือบางคนอาจจะรู้สึกเหมือนเป็นคนนอกที่เข้ากับกลุ่มไหนไม่ได้เลย ซึ่งบทบาทเหล่านี้ส่งผลต่อความมั่นใจและการเรียนของเขาด้วยนะคะ มีข้อมูลบอกว่าเด็กที่เข้ากับเพื่อนในห้องได้ดี มักจะมีแนวโน้มที่จะทำผลงานทางการเรียนได้ดีตามไปด้วย เพราะเขารู้สึกปลอดภัยและมีความสุขในสภาพแวดล้อมนั้น

ตอนลูกคนเล็กของฉันเริ่มเข้าโรงเรียน ฉันเคยเผลอไปพูดกับเขาว่า "อย่าไปเล่นกับคนนั้นนะ เขาดูนิสัยไม่ดีเลย" พอมานั่งคิดดูอีกที ฉันเกือบจะทำผิดพลาดครั้งใหญ่เข้าให้แล้วค่ะ เพราะการไปตีตราว่าเพื่อนคนไหนเป็น "เพื่อนที่ไม่ดี" อาจจะทำให้เด็กปิดกั้นโอกาสในการเรียนรู้ที่จะปรับตัวเข้าหาคนที่มีความแตกต่างกัน