ทำไมยิ่งมีทางเลือกในการเลี้ยงลูกมากเท่าไหร่ เรากลับยิ่งกังวลมากขึ้นเท่านั้น

คืนนั้นผมก็นั่งจ้องหน้าจอโทรศัพท์อยู่คนเดียวตอนตีสองครับ ในหัวมันวนเวียนอยู่กับคำถามที่ดูเหมือนจะเล็กแต่มันหนักอึ้งเหลือเกิน ว่า "เราควรจะให้ลูกเริ่มกินซีเรียลตอนกี่ขวบดี?" หรือ "การให้ลูกนอนเตียงเดียวกับเรามันจะส่งผลเสียต่อพัฒนาการเขาในระยะยาวไหม?"

ผมจำได้ว่าตอนนั้นผมรู้สึกเหมือนกำลังเดินอยู่ในหมอกหนาๆ ที่มองไม่เห็นทางข้างหน้าเลย ทั้งที่ผมก็พยายามอ่านทุกอย่างที่ขวางหน้า พยายามหาข้อมูลที่ "ดีที่สุด" เพื่อลูก แต่ยิ่งอ่าน ผมกลับยิ่งรู้สึกกังวลมากกว่าเดิมเสียอีก

ความรู้สึกแบบนี้ไม่ใช่แค่ผมคนเดียวหรอกครับ พ่อแม่หลายคน โดยเฉพาะกลุ่มชนชั้นกลางในยุคนี้ น่าจะเคยผ่านความรู้สึกที่เหมือนกำลังแบกโลกทั้งใบไว้บนบ่าแบบนี้เหมือนกัน

ความจริงคือ การเป็นพ่อแม่ในยุคนี้มันต่างจากสมัยรุ่นปู่ย่าตายายของเราอย่างสิ้นเชิงครับ มีนักสังคมศาสตร์คนหนึ่งเคยให้คำนิยามไว้ว่า การเลี้ยงลูกเป็นกิจกรรมที่มี "ต้นทุนสูงแต่ผลตอบแทนก็สูงมาก" เช่นกัน แต่นั่นแหละครับ ต้นทุนที่ว่านี้ไม่ใช่แค่เรื่องเงิน แต่มันคือเรื่องของพลังงานทางอารมณ์และความเครียดที่พุ่งสูงขึ้นอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

ผมเคยอ่านงานวิจัยจากมหาวิทยาลัยควีนส์ในแคนาดา เขาบอกเรื่องที่น่าสนใจมากครับว่า การอดนอนจากการเลี้ยงลูกเนี่ย มันส่งผลต่อการตัดสินใจของเราได้แย่พอๆ กับการที่เราเมาเหล้าจนขาดสติเลยทีเดียว ลองนึกภาพดูนะครับ ในขณะที่เรากำลังเหนื่อยล้าจนแทบจะทรงตัวไม่อยู่ เรากลับต้องมาตัดสินใจเรื่องที่สำคัญที่สุดในชีวิต นั่นคือเรื่องของลูก

สิ่งที่ทำให้เราเครียดขึ้นไม่ใช่แค่เรื่องความเหนื่อยครับ แต่มันคือ "ทางเลือก" ที่มีอยู่ล้นหลาม ในสมัยก่อน การมีลูกอาจจะเป็นเรื่องของธรรมเนียม เป็นเรื่องของเศรษฐกิจ หรือเป็นหน้าที่ทางศีลธรรมที่ทำตามๆ กันมา แต่ในปัจจุบัน ทุกอย่างกลายเป็น "ทางเลือก" ของเราไปหมด

เมื่อเรามีทางเลือก เราก็เริ่มมีความคาดหวังครับ และเมื่อมีความคาดหวัง ความกลัวที่จะเลือกผิดก็ตามมาเป็นเงาตามตัว

มีงานวิจัยที่น่าสนใจบอกว่า พ่อแม่ชนชั้นกลางในปัจจุบันมักจะตกอยู่ในสภาวะที่เรียกว่า "การเพาะบ่มอย่างตั้งใจ" หรือ Concerted Cultivation ครับ คือเรามีความเชื่อลึกๆ ว่าเราต้อง "ปั้น" ลูกให้สมบูรณ์แบบที่สุด เพื่อเตรียมความพร้อมให้เขาออกไปเผชิญโลกที่แข่งขันสูงข้างหน้า

มันเหมือนเรากำลังพยายามแกะสลักงานศิลปะที่ละเอียดอ่อนมากๆ ครับ เราไม่ได้แค่เลี้ยงให้เขาโต แต่เรากำลังพยายามดึงศักยภาพที่ดีที่สุดของเขาออกมา ซึ่งความกดดันตรงนี้แหละครับที่ทำให้เราเริ่มตั้งคำถามกับตัวเองตลอดเวลา

ผมเคยคุยกับคุณแม่คนหนึ่งที่เล่าให้ฟังว่า สมัยลูกยังเล็ก คำถามของเธอคือ "ลูกควรเริ่มกินอาหารเสริมตอนไหน?" แต่พอเริ่มโตขึ้น คำถามมันเปลี่ยนไปเป็น "ฉันกำลังตัดสินใจสิ่งที่ถูกต้องที่สุดเพื่ออนาคตของลูกอยู่หรือเปล่า?"

คำถามแบบหลังนี่แหละครับที่มันกัดกินใจเรา เพราะมันไม่มีคำตอบที่ตายตัวเลย

ยิ่งเราเข้าสู่โลกออนไลน์ เรายิ่งเจอสิ่งที่เรียกว่า "สงครามแม่" หรือ Mommy Wars ที่คอยกระตุ้นความกังวลของเราอยู่ตลอดเวลา ในอินเทอร์เน็ตมีคำตอบสำหรับทุกอย่างครับ แต่ปัญหาคือคำตอบเหล่านั้นมันมักจะขัดแย้งกันเองเสมอ

เดี๋ยวปีนี้บอกว่าการเลี้ยงลูกแบบแนบชิด (Attachment Parenting) คือสิ่งที่ดีที่สุด พอผ่านไปอีกสองสามปี กลับบอกว่ามันคือการเลี้ยงลูกที่เกินพอดีและทำให้เด็กไม่เป็นตัวของตัวเอง หรือเรื่องอาหารการกิน เดี๋ยวก็บอกว่าต้องออร์แกนิกเท่านั้น เดี๋ยวก็บอกว่าอาหารสำเร็จรูปก็ไม่ได้แย่ขนาดนั้น

ความไม่แน่นอนนี่แหละครับที่เป็นศัตรูตัวฉกาจของพ่อแม่ แม้แต่พ่อแม่ที่เก่งหรือมีความรู้เยอะแค่ไหน ก็ยังรู้สึกเปราะบางได้เมื่อต้องเจอกับความไม่ชัดเจนของ "มาตรฐาน" ในแต่ละยุคสมัย ความจริงที่น่าเจ็บปวดก็คือ ในอดีตเราอาจจะมีบรรทัดฐานทางสังคมที่ชัดเจนว่าเด็กควรทำอะไรเมื่อไหร่ แต่ในปัจจุบัน "มาตรฐาน" มันเปลี่ยนไปตามกระแสและเทคโนโลยีที่หมุนไวเหลือเกิน

บางครั้งผมก็แอบคิดนะครับว่า การที่เราพยายามหาข้อมูลเยอะๆ เพื่อจะได้ไม่พลาด มันกลายเป็นดาบสองคมที่ย้อนกลับมาทำร้ายเราเองหรือเปล่า เพราะยิ่งเรารู้เยอะ เรายิ่งเห็นความเป็นไปได้ในการ "ทำพลาด" มากขึ้นเท่านั้น

มีปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาอย่างหนึ่งที่ผมชอบหยิบมาคิดบ่อยๆ คือเรื่องการหลีกเลี่ยงความไม่สอดคล้องทางความคิด หรือ Cognitive Dissonance ครับ มันคือการที่เราพยายามหาเหตุผลมาสนับสนุนการตัดสินใจของเราอย่างสุดตัว เพื่อไม่ให้เรารู้สึกผิด เช่น ถ้าเราตัดสินใจไม่ให้นมแม่ เราก็จะพยายามบอกตัวเองว่าการให้นมแม่มันเสียเวลาและลำบากเกินไป หรือถ้าเราทุ่มเทเวลาทั้งหมดให้ลูก เราก็จะบอกว่านี่คือสิ่งเดียวที่จำเป็นเพื่อให้ลูกประสบความสำเร็จ ทั้งที่จริงๆ แล้วเราอาจจะแค่กำลังพยายามปลอบใจตัวเองว่าเราไม่ได้ตัดสินใจผิด

เราต่างก็เป็นมนุษย์ครับ เราทุกคนอยากเป็นพ่อแม่ที่ดี และเราอยากมั่นใจว่าทางที่เราเลือกนั้นคือทางที่ถูกต้องที่สุดสำหรับลูกของเรา

แต่ผมอยากจะแชร์มุมมองหนึ่งที่ผมได้เรียนรู้จากการอ่านงานวิจัยและจากการลองผิดลองถูกเองนะครับ คือการยอมรับว่าเราไม่ได้มีอำนาจควบคุมทุกอย่างในชีวิตลูกได้ขนาดนั้น เรามี "ทางเลือก" ครับ แต่เราไม่มี "อำนาจควบคุม" ทั้งหมด การตัดสินใจของเรามีผลแน่นอน แต่มันไม่ใช่ทั้งหมดของชีวิตเขา โลกและตัวลูกเองจะสร้างความประหลาดใจให้เราเสมอ ไม่ว่าเราจะเตรียมตัวมาดีแค่ไหนก็ตาม

การเลี้ยงลูกไม่ใช่การทำข้อสอบที่มีเฉลยอยู่หลังเล่มครับ แต่มันคือการเดินทางที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน และนั่นคือเสน่ห์ที่แอบน่าปวดหัวของมัน

ผมอยากบอกพ่อแม่ทุกคนที่กำลังนั่งอ่านบทความนี้อยู่ตอนดึกๆ หรือกำลังรู้สึกเหนื่อยล้ากับทางเลือกที่ถาโถมเข้ามาว่า ไม่เป็นไรเลยครับที่คุณจะรู้สึกกังวล หรือรู้สึกว่าตัวเองยังทำได้ไม่ดีพอ การที่คุณกังวล นั่นเป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดแล้วครับว่าคุณรักลูกมากแค่ไหน และคุณใส่ใจที่จะมอบสิ่งที่ดีที่สุดให้เขา

ลองอนุญาตให้ตัวเองได้ตัดสินใจในสิ่งที่ "เหมาะสมกับครอบครัวเรา" มากกว่าที่จะตัดสินใจตาม "สิ่งที่โลกบอกว่าดีที่สุด" ดูบ้างนะครับ เพราะสุดท้ายแล้ว ไม่มีใครรู้จักลูกของคุณ และไม่มีใครเข้าใจบริบทชีวิตของคุณได้ดีไปกว่าตัวคุณเอง

สู้ๆ นะครับ ผมเป็นกำลังใจให้เสมอครับ