เมื่อรถไม้ราคาแพง แพ้ทางฝาหม้อในครัว: ของเล่นชิ้นแรกที่ลูกต้องการคืออะไร?

วันนั้นผมยืนงงอยู่กลางห้องนั่งเล่นครับ ในมือถือรถของเล่นไม้ราคาแพงที่เพิ่งแกะกล่องมาหมาดๆ กลิ่นไม้หอมฟุ้งเชียว ผมตั้งใจจะเอามาเซอร์ไพรส์ลูกสาวตัวน้อย เพราะคิดว่า "เออ ของดีแบบนี้ ลูกต้องชอบแน่ๆ"

แต่ภาพที่เห็นคือ ลูกสาวผมกำลังนั่งยิ้มแฉ่งอยู่บนพื้น แล้วกำลังพยายามเอาฝาหม้อพลาสติกในครัวมาเคาะกับช้อนไม้ครับ รถของเล่นคันนั้นถูกวางทิ้งไว้ข้างๆ เหมือนเป็นแค่ก้อนวัตถุไร้ค่าชิ้นหนึ่ง ผมนี่ถึงกับถอนหายใจยาวเลยครับ พ่อคนนึงอย่างผมแอบรู้สึกหน้าแตกนิดๆ ที่อุตส่าห์ทำการบ้านมาอย่างดี

มันทำให้ผมกลับมานั่งคิดนะครับว่า จริงๆ แล้ว "ของเล่นชิ้นแรก" ที่เราอยากให้ลูกมันควรจะเป็นอะไรกันแน่? เรากำลังวิ่งตามเทรนด์ หรือเรากำลังเข้าใจธรรมชาติของเด็กจริงๆ หรือเปล่า

ลองจินตนาการย้อนกลับไปสักร้อยกว่าปีก่อนดูนะครับ สมัยนั้นคำว่า "ของเล่น" แบบที่เราเห็นในห้างทุกวันนี้แทบจะไม่มีอยู่จริงเลย พ่อแม่สมัยก่อนไม่ได้วิ่งหาซื้อรถพลาสติกหรือตุ๊กตาผ้ามาให้ลูกหรอกครับ

เด็กๆ ในยุคนั้นเล่นกับสิ่งที่อยู่รอบตัวครับ ไม่ว่าจะเป็นกิ่งไม้ หม้อ กระทะ หรือไม้กวาด พ่อแม่ไม่ได้มองว่ามันคือของเล่น แต่มันคือสิ่งที่หยิบจับได้ในชีวิตประจำวัน แถมบางทีเด็กๆ ก็ไม่ได้เล่นคนเดียวด้วยนะครับ พวกเขาเล่นกับพี่น้อง เล่นกับลูกพี่ลูกน้อง หรือวิ่งเล่นกับเพื่อนบ้านไปตามประสา

แต่พอเวลาผ่านไป โลกเราก็เปลี่ยนไปเยอะเลยครับ มีนักประวัติศาสตร์บางคนบอกว่า แนวคิดเรื่อง "ห้องเล่นของเด็ก" หรือ Playroom ที่แยกออกมาจากพื้นที่ของผู้ใหญ่น่ะ มันเพิ่งจะมาเริ่มชัดเจนจริงๆ ก็ช่วงปี 1930 นี่เองครับ คือมันเริ่มมีการกำหนดว่า "เฮ้ย เด็กควรจะมีที่ของตัวเองนะ จะได้เล่นหรือทำงานได้โดยไม่ไปกวนผู้ใหญ่"

แล้วพอเข้าสู่ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สองเท่านั้นแหละครับ พายุแห่งของเล่นก็เริ่มพัดถล่มโลกเรา ยอดขายของเล่นมันพุ่งพรวดจากหลักสิบล้าน กลายเป็นพันล้านดอลลาร์ในเวลาไม่กี่สิบปี ของเล่นคลาสสิกอย่าง Mr. Potato Head หรือพวกดินน้ำมันเล่นสนุกๆ ก็ถือกำเนิดขึ้นในช่วงนั้นเอง

ผมเองก็เป็นหนึ่งในเหยื่อของยุคนี้ครับ (หัวเราะ) เวลาเห็นโฆษณาของเล่นสวยๆ ในเน็ต ผมก็อดไม่ได้ที่จะกดลงตะกร้า บางทีก็เผลอคิดไปว่า "ถ้าลูกมีอันนี้ ลูกต้องฉลาดขึ้นแน่ๆ" หรือ "ถ้ามีห้องเล่นสวยๆ แบบใน Pinterest ลูกต้องมีความสุขแน่เลย"

เดี๋ยวนี้ของเล่นมันล้ำไปไกลมากนะครับ มีทั้งเสียง "ติ๊ดๆ" มีไฟกะพริบ มีเพลง มีหน้าจอที่ตอบสนองต่อการสัมผัส บางทีผมเห็นแล้วยังแอบงงเลยว่ามันทำงานยังไง แต่พอมองดูดีๆ ผมกลับพบความจริงที่น่าสนใจอย่างหนึ่ง

เด็กๆ มักจะไม่ได้สนใจ "ฟังก์ชัน" ของของเล่นเท่ากับที่เราคิดครับ ผมเคยเห็นลูกสาวพยายามจะใช้ไขควงพลาสติกแกะฝาปิดช่องใส่ถ่านของของเล่นชิ้นโปรด มากกว่าที่จะนั่งกดปุ่มให้มันร้องเพลงเสียอีก

มันเหมือนกับว่า ในช่วงวัยเด็กตอนต้นเนี่ย เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์เรากำลังเรียนรู้ที่จะ "ควบคุม" ร่างกายและมือของเราครับ เรากำลังฝึกทักษะการเคลื่อนไหว (Motor Skills) และเรียนรู้ว่าเราสามารถจัดการกับสิ่งของรอบตัวได้ยังไง

มีแนวคิดหนึ่งที่ผมชอบมาก เขาบอกว่าเด็กๆ คือสิ่งมีชีวิตที่ "เน้นการใช้งาน" (Instrumental) คือเขาไม่ได้มองว่าของชิ้นนี้คือของประดับ แต่มองว่า "ฉันจะใช้สิ่งนี้ทำอะไรได้บ้าง" ไม่ว่าจะเป็นการทุบ การปั้น การสร้าง หรือแม้แต่การรื้อ