/
/
งานวิจัยชี้ว่าประโยชน์จริงของนมแม่มีขนาดเล็กกว่าที่รายการยาวๆ ทำให้เรารู้สึก พยาบาลเด็กอย่างฉันจึงอยากเล่าว่าตัวเลขบอกอะไรจริงๆ เพื่อให้แม่ทุกคนตัดสินใจด้วยข้อมูล ไม่ใช่ด้วยความรู้สึกผิด
ทบทวนล่าสุด 1 ก.ย. 2569
ตารางชั่งน้ำหนักวันอังคารคือตารางที่ฉันจำได้ดีที่สุดในสัปดาห์ เพราะเป็นวันที่คุณแม่ตัวเล็กๆ หลายคนมานั่งตรวจลูกพร้อมกับความกังวลที่ใหญ่กว่ากระเป๋าแม่และเด็กที่ตามมาด้วยเสมอ วันหนึ่งมีแม่คนหนึ่งนั่งตรงหน้าฉัน ลูกสาวอายุสองเดือนของเธอดูดีทั้งตัว ซุกไซ้เอาแก้มแนบไหล่แม่อย่างเป็นปกติ น้ำหนักขึ้นตามเส้นกราฟพอดี แต่ก่อนที่ฉันจะทันเอ่ยอะไร แม่คนนั้นก็น้ำตาไหลออกมาก่อน เพราะน้ำนมเหือดลงจนต้องเสริมนมผสมให้ลูก และเธอรู้สึกเหมือนตัวเองล้มเหลวในหน้าที่ที่สำคัญที่สุดของการเป็นแม่
ในวันนั้นฉันปลอบเธอตามมาตรฐานที่พยาบาลเด็กทุกคนได้รับการอบรมมา ว่าไม่เป็นไร ลูกโตดี แม่ตั้งใจดีมากแล้ว แต่พอกลับถึงบ้านตอนเย็น คำถามเบาๆ ที่เธอฝากไว้ก่อนกลับยังค้างอยู่ในหัวฉัน เธอถามว่า "หนูอยากรู้จริงๆ ค่ะ ว่าลูกจะเสียเปรียบเขาไปเท่าไหร่"
ฉันเป็นพยาบาลเด็กมาเกือบยี่สิบปี คำว่า "นมแม่ดีที่สุด" คือประโยคที่ฉันพูดบ่อยจนแทบจะขึ้นใจ และฉันก็เชื่อในมันแบบที่ไม่เคยตั้งคำถามเลยด้วยซ้ำ จนกระทั่งได้อ่านหนังสือเล่มหนึ่งที่เขียนโดยนักเศรษฐศาสตร์ชื่อเอมิลี่ ออสเตอร์ เธอไม่ใช่แพทย์ ไม่ใช่พยาบาล แต่เธอมีทักษะอย่างหนึ่งที่โลกการแพทย์มักให้ค่าน้อยกว่าที่ควร นั่นคือการรวบรวมงานวิจัยทั้งหมดแล้วเรียงมันออกมาเป็นตัวเลขที่เทียบกันได้ หนังสือเล่มนั้นทำให้ฉันกลับมานั่งอ่านคำถามของแม่คนนั้นอีกครั้ง อย่างตั้งใจเป็นครั้งแรกในชีวิตการทำงาน
สิ่งแรกที่ทำให้ฉันสะดุดคือรายการประโยชน์ของนมแม่ที่เราคุ้นเคยกันดี ลดหวัด ลดท้องเสีย ลดผื่นภูมิแพ้ ลดการติดเชื้อหู ลดมะเร็งในเด็ก ลดเบาหวาน ลดโรคข้ออักเสบ แถมทำให้เด็กฉลาดขึ้น รายการยาวจนอ่านจบแล้วรู้สึกว่าถ้าไม่ให้นมแม่เท่ากับพลาดอนาคตที่ดีของลูกไปครึ่งทาง แต่หนังสือชี้ประเด็นง่ายๆ ที่เรามักลืม รายการแบบนั้นบอกแค่ "ทิศทาง" ว่าดีหรือไม่ดี แต่ไม่เคยบอก "ขนาด" ว่าดีแค่ไหน ทั้งที่ในการตัดสินใจของแม่คนหนึ่ง ขนาดของผลลัพธ์สำคัญไม่แพ้ทิศทางเลยค่ะ
ทำไมถึงเป็นแบบนั้น งานวิจัยที่บอกว่าเด็กที่กินนมแม่สุขภาพดีกว่า เรียนเก่งกว่า ส่วนใหญ่เป็นการเทียบเด็กสองกลุ่มที่มีแม่ต่างกันคนละแบบ ในข้อมูลของประเทศพัฒนาแล้ว แม่ที่ให้นมลูกนานมักเป็นแม่ที่มีการศึกษาสูงกว่า รายได้มั่นคงกว่า มีเวลาพักคลอดยาวกว่า และปัจจัยพวกนี้เองก็ผลักพัฒนาการของเด็กขึ้นอยู่แล้วโดยไม่เกี่ยวกับนมเลย งานวิจัยเก่าชิ้นหนึ่งในสแกนดิเนเวียเทียบเด็กที่ได้นมแม่นานกับเด็กที่ได้ไม่นาน พบว่าตอนอายุห้าขวบ คะแนนไอคิวต่างกันราวเจ็ดแต้ม ฟังดูเยอะมากใช่ไหมคะ แต่พอผู้วิจัยใส่ข้อมูลของแม่เข้าไปในการคำนวณด้วย ทั้งการศึกษา รายได้ และไอคิวของแม่เอง ความต่างนั้นก็หดเล็กลงจนเหลือน้อยมาก
วิธีตรวจสอบที่หนังสือเล่าต่อมาชาญฉลาดมาก เขาเทียบพี่น้องที่เกิดจากแม่คนเดียวกัน คนหนึ่งได้นมแม่ อีกคนไม่ได้ บ้านหลังเดียวกัน พ่อแม่เดียวกัน ตัวแปรที่เคยปนเปื้อนกันหมดถูกตัดออกเกือบทั้งหมด ผลของงานวิจัยกลุ่มนี้ไปทางเดียวกันคือ พี่ที่ได้นมแม่กับน้องที่ไม่ได้ ไม่มีความต่างของไอคิวอย่างมีนัยสำคัญ มีงานวิจัยหนึ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ เพราะวิเคราะห์กลุ่มเด็กชุดเดียวกันถึงสามรอบ รอบแรกเทียบกันตรงๆ เจอผลใหญ่มาก รอบสองใส่ไอคิวของแม่เข้าไป ผลเล็กลงไปมาก พอรอบสามเทียบเฉพาะพี่น้องด้วยกันเอง ผลก็หายไป
แล้วมีงานวิจัยแบบสุ่มจริงๆ บ้างไหม มีค่ะ มีโครงการขนาดใหญ่ที่สุ่มให้แม่กลุ่มหนึ่งได้รับการส่งเสริมการให้นมอย่างจริงจัง อีกกลุ่มหนึ่งทำตามปกติ ผลในปีแรกของชีวิตมีความจริงอยู่สองเรื่อง เด็กกลุ่มที่แม่ถูกส่งเสริมให้นมมีอาการท้องเสียน้อยกว่า เก้าเปอร์เซ็นต์กับสิบสามเปอร์เซ็นต์ และมีผื่นผิวหนังกลุ่มภูมิแพ้น้อยกว่าราวครึ่งหนึ่ง สามกับหกเปอร์เซ็นต์ ส่วนหูอักเสบ มีงานวิจัยจากเดนมาร์กที่ติดตามแม่เกือบเจ็ดหมื่นคน พบว่าการให้นมแม่หกเดือนลดความเสี่ยงจากเจ็ดเปอร์เซ็นต์เหลือห้าเปอร์เซ็นต์ และเมื่อโครงการสุ่มชิ้นเดิมไปวัดไอคิวตอนเด็กโตขึ้น ก็ไม่พบความต่างอย่างมีนัยสำคัญ พูดกันตามตรงเลยนะคะ ตัวเลขพวกนี้คือความจริง แต่เป็นความจริงที่ตัวเล็กกว่าที่โปสเตอร์ในคลินิกของเราทำให้รู้สึก
มีข้อยกเว้นอยู่จุดเดียวที่ฉันอยากเน้นด้วยประสบการณ์จากห้องอนุบาลทารก สำหรับน้องที่คลอดก่อนกำหนดและตัวเล็กมาก นมแม่ ไม่ว่าจะจากแม่หรือจากนมบริจาค ช่วยลดโรคลำไส้อักเสบรุนแรงที่อันตรายถึงชีวิตได้จริงตามการทดลองแบบสุ่ม ในโลกที่ฉันทำงาน นี่คือพื้นที่ที่นมแม่ไม่ได้แค่ดี แต่เปลี่ยนชะตาชีวิตของคนได้เลย ใครที่เคยสงสัยว่าทำไมทีมแพทย์ตามหานมแม่ให้น้องกลุ่มนี้กันขนาดนั้น นี่คือคำตอบค่ะ
แต่สำหรับทารกคลอดครบกำหนดส่วนใหญ่ที่มานั่งชั่งน้ำหนักกับเราวันอังคาร ภาพที่งานวิจัยวาดออกมาคือ นมแม่ดีจริง แต่ดีแบบที่นับเป็นเปอร์เซ็นต์หลักหน่วยได้ ไม่ใช่ดีแบบที่ตัดสินอนาคตทั้งชีวิตของลูก และเมื่อเป็นเช่นนั้น สิ่งที่ควรเข้ามาอยู่ในสมการบ่อยกว่าที่เป็นอยู่ก็คือตัวของแม่เอง
เจ้าของหนังสือเล่าเรื่องของตัวเองไว้ ตอนมีลูกคนแรก เธอเกาะแก้วลูกไม่ติด ทุกมื้อคือการต่อสู้ เจ็บเต้า เด็กร้อง แม่เหนื่อย พอลูกอายุได้เจ็ดสัปดาห์ เธอต้องพาลูกไปงานแต่งงานของน้องชาย แล้วแอบพาไปให้นมในห้องเก็บของหลังร้านอาหารที่ร้อนจนเหมือนเตาอบ เสียงร้องของเด็กดังก้องอยู่ในห้องนั้นนานมาก จนสุดท้ายแม่กับลูกต้องออกมาป้อนขวดนมในห้องปรับอากาศแทน เรื่องมันจบลงด้วยดีในที่สุด เพราะราวสามเดือน ลูกคนนั้นก็ยอมเกาะแก้วเองเงียบๆ ทั้งที่ไม่มีใครรู้ว่าเพราะอะไร และกับลูกคนที่สองของเธอ น้ำนมมาเร็ว ลูกดูดเป็นเองตั้งแต่แรก ง่ายเหมือนคนละเรื่องกันเลย
ประโยคที่เธอสรุปประสบการณ์ช่วงนั้นทำให้ฉันนึกถึงห้องตรวจของเรามากที่สุด ความยากลำบากเหล่านี้ถูกทำให้หนักขึ้นไปอีก ด้วยเสียงย้ำเตือนเรื่องประโยชน์ของนมแม่ที่ดังมาจากทุกทิศทาง ทั้งจากสังคม ครอบครัว และตัวเราเอง
และตัวเลขที่ทำให้ฉันใจหายที่สุดก็ไม่ได้อยู่ในตารางวิเคราะห์สถิติเล่มไหนเลย แต่อยู่ในคำเล่าของแม่ๆ จำนวนมากที่บอกว่า อยากให้มีคนบอกตั้งแต่แรกว่าการให้นมแม่จะหนักหนาขนาดนี้ได้ และอยากไม่ต้องรู้สึกละอาย หรือถูกกดดันให้สู้ต่อขนาดนั้น ความรู้สึกผิดแบบที่แม่คนนั้นถือมาถึงห้องตรวจของฉันในวันอังคารนั้น มันไม่ได้ช่วยให้น้ำนมมากขึ้นแม้แต่หยดเดียว มันแค่กัดกินสุขภาพใจของแม่ไปเรื่อยๆ วันแล้ววันเล่า
ก่อนจะไปต่อ ฉันอยากวางกรอบให้ชัดตามที่หนังสือย้ำไว้เหมือนกัน ตัวเลขทั้งหมดที่เล่ามานี้มาจากประเทศพัฒนาแล้ว ที่นมผสมผลิตตามมาตรฐานและมีน้ำสะอาดใช้ผสม ในที่ที่น้ำไม่สะอาดหรือเข้าถึงนมผสมมาตรฐานไม่ได้ คำตอบของสมการจะต่างออกไปคนละเรื่อง นมแม่จะเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่าอย่างชัดเจน แต่สำหรับครอบครัวที่เข้าถึงน้ำสะอาดและนมผสมที่ผลิตตามมาตรฐานได้ นมผสมคือทางเลือกที่ปลอดภัยจริงๆ ค่ะ ไม่ใช่การประนีประนอมที่ต้องรู้สึกผิด
สิ่งที่ฉันบอกแม่ๆ ในคลินิกตอนนี้จึงเปลี่ยนไปจากแต่ก่อน ถ้าอยากให้นมแม่และมันยาก งานวิจัยบอกว่าการเตรียมตั้งแต่ก่อนคลอดและการขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญช่วยเพิ่มโอกาสสำเร็จได้จริง อย่าเจ็บอยู่คนเดียวเงียบๆ นะคะ และถ้าต้องเสริมหรือเปลี่ยนไปใช้นมผสม นั่นไม่ใช่การยอมแพ้ จากตัวเลขระยะยาวของงานวิจัย ลูกที่ได้นมแม่บ้างกับลูกที่ไม่ได้เลย ไม่ได้ต่างกันอย่างที่เรากลัวกันขนาดนั้น ที่สำคัญกว่านั้น การป้อนลูกไม่จำเป็นต้องเป็นหน้าที่ของแม่คนเดียว ลูกที่ดื่มนมจากขวดในอ้อมกอดพ่อ ได้ทั้งอาหารและความผูกพันไปพร้อมกัน ถ้าอยากอ่านเรื่องนี้ต่อ เราเคยเขียนถึงการเลี้ยงลูกแบบหุ้นส่วนชีวิตของพ่อและแม่ไว้เช่นกันค่ะ
อีกสิ่งหนึ่งที่ฉันอยากฝากไว้คือวิธีอ่านคำแนะนำรอบตัวเรา คำแนะนำเรื่องลูกมีทุกทิศทางและขัดแย้งกันเองเสมอ สิ่งที่ช่วยฉันได้มากที่สุดไม่ใช่การตามหาคำตอบที่ถูกที่สุด แต่คือการถามกลับว่าตัวเลขนี้มาจากไหน ใหญ่แค่ไหน และเทียบกับใคร ถ้าวิธีคิดแบบนี้ฟังดูน่าสนใจ เราเคยเขียนเรื่องการใช้ข้อมูลตัดสินใจเรื่องลูกแล้วใจเย็นลงได้ ไว้ให้อ่านเล่นดูนะคะ
ถ้าย้อนเวลากลับไปได้ ฉันจะกลับไปนั่งลงข้างๆ แม่คนนั้นในวันอังคารที่คลินิก ไม่ใช่ยืนอยู่ฝั่งตรงข้ามของโต๊ะชั่งน้ำหนัก แล้วบอกเธอว่า คำถามที่เธอถามไม่มีคำตอบสั้นๆ แต่มีคำตอบที่ซื่อสัตย์ ลูกของเธอไม่ได้เสียเปรียบอะไรที่วัดได้จากงานวิจัยเลย และสิ่งที่ลูกต้องการที่สุดในปีแรกของชีวิตก็ไม่ใช่นมชนิดใดชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ แต่คือแม่ที่ยังอยู่ได้ ยิ้มได้ และไม่ต้องขอโทษใครรวมไปถึงตัวเอง นมแม่ดีจริงค่ะ วันนี้ฉันยังพูดประโยคนี้อยู่ แต่ตอนนี้ฉันพูดมันโดยรู้ว่ามันดีแค่ไหน และน้ำหนักของคำว่าดีที่สุดควรตกค้างอยู่ที่ไหน มันไม่ใช่ที่ขวดนมชนิดไหน แต่เป็นที่อ้อมกอดที่ถือขวดนั้นต่างหากค่ะ
ตีสาม ลูกสาววัยสามสัปดาห์ร้องไห้สะอื้น ฉันอุ้มเธอมานั่งบนโซฟาแล้วร้องไห้ตาม น้ำตาไหลพรากไม่ใช่เพราะเจ็บ แต่เพราะเหนื่อยจนไม่รู้ว่าตัวเองกำลังทำอะไรอยู่
โดย ทีม DekHygge · อริยา เขียน
